All posts by Peter

The end of Moore’s Law

Zilog Z80A processor
Z80A processor, the one I used first in my Sinclair ZX81

As the first post in this series about the future of the computer we look at the basic hardware component: the processor. The development of processors (and chips in general) follows about the most well-known law in computers: Moore’s law. Gordon Moore was co-founder of Intel when he noticed the number of transistors they put on a chip doubled every other year. Since he noticed this in 1965 and 50 years have passed since then, processors nowadays have 2 25 (33,5 million) times more transistors than back then.

Historically, this law is extremely accurate. It almost feels like it’s a self-fulfilling prophecy and that manufacturers aim to reach it. One very explicit example is Intel with its tick-tock development. Every other year, Intel starts using another production process. This works really well for them: when they started tick-tock in 2006, AMD was a tough competitor. A few ticks and tocks later, Intel was both the technological as well as the market leader.

Intel announces new processors yearly. The first step, in 2006, was a tick: the existing architecture was put on another process, which was 65nm back then. The next year, the process stays the same and Intel improves the processor architecture. This keeps a clean division between the process and architectural improvements. Intel is able to avoid typical problems in the production of new processors this way. When another manufacturer updates both its process as well as its architecture at the same time, it can be hard to figure out if a bug is due to the process or the architecture. For example, TI’s TMS320C62 DSP processors experienced serious delays because of this.

When Intel ticks, they shrink the process with a factor of around √2. So on the same surface, they exactly double the number of transistors every other year.Self-fulfilling prophecy!

FinFET vergroot het contactoppervlak van gates.
FinFET is één manier om het contactoppervlak van gates te vergroten bij het verkleinen van het productieproces.

The production of smaller components has its own challenges. For example, the contact surface of the transistor gates becomes smaller, which makes it harder for enough electrons to pass. To solve that, processors with 25-20nm processes or smaller have gates that have a “fin” standing upright. The gate is wrapped over it, giving a larger contact surface. This kind of technique is an impressive workaround, but physically there is a hard limit on how small we can build transistors. And that limit is easy to calculate.

The most recent Intel Broadwell processors use a 14nm process. Graphene, a sheet of carbon molecules exactly one atom thick, is 0,345 nm thick (and silicon is a larger atom than carbon). Even if we assume that Intel succeeds in shrinking every other year by a factor of √2, then after 10 ticks the process is smaller than one atom. We can safely state that the end of an era is near.

In the next posts, I will cover other aspects of Moore’s Law: heat, production costs, and more. Did you hear about a material that can replace silicon? Or do you know how processors can evolve after Moore’s Law? Let me know in the comments below!

Twitter experiments

I’m experimenting a bit with Twitter & Twitter tools to increase my followers. Here’s a few things I found out already:

    • An old bit of wisdom is the followers ratio. If you have more followers than people you’re following, wow, you must be an expert. If it’s the other way round, you must be a soccer mom catching up with the news through Twitter.
    • Being friendly works. Somebody interesting started following you? Send a message and follow back. And use #ff to thank followers on Friday.
    • I downloaded a free cheat sheet from Punk Rock Marketing that gives a number of interesting free tips. A friend of mine (@DeNijsDirk) used their Twitter Marketing That Doesn’t Suck to triple his followers in a month.
FriendOrFollow overview
FriendOrFollow overview
  • I just tried out TweepDiff. It’s a simple and free website that compares your followers with who you are following. But that’s all it does. You can’t unfollow from the site, so it’s a laborious process of switching to a client to unfollow. Also, adding new people to follow isn’t possible. The information is useful, though.
  • More capable is FriendOrFollow. In the free version, you get a thumbnail overview of who you are following, who follows you, who you mutually follow and people who stopped or started following you. Hovering over a thumbnail produces a popup with more details & actions. Not bad!

Which tools do you use to monitor your Twitter account? Any free tools that are useful? Other tips?

Het einde van de wet van Moore

Zilog Z80A processor
Z80A processor die ik als eerste gebruikte in mijn Sinclair ZX81

Als eerste blok in deze reeks over de toekomst van de computer kijken we naar de basis hardwarecomponent: de processor. De ontwikkeling van processoren (en chips in het algemeen) is onderhevig aan ongeveer de bekendste wet in de computerwereld: de wet van Moore. Gordon Moore was medeoprichter van Intel toen hij opmerkte dat het aantal transistoren dat ze op een chip konden plaatsen, elke twee jaar verdubbelde. Aangezien hij dat in 1965 opmerkte en we nu 50 jaar verder zijn, hebben de processoren tegenwoordig 2 25 (33,5 miljoen) keer meer transistoren dan toen.

Historisch blijkt deze wet ontzettend goed te kloppen. Het lijkt wel alsof het een self-fulfilling prophecy is en dat de fabrikanten zich er op richten. Eén erg expliciet voorbeeld is Intel met zijn tick-tock ontwikkeling. Elke twee jaar stapt Intel over naar een ander productieprocédé. Dit werkt ontzettend goed voor hen: toen ze in 2006 ermee begonnen, hadden ze nog sterke concurrentie van AMD. Enkele ticks en tocks later was Intel weer de onbetwiste technologische en marktleider.

Jaarlijks kondigt Intel zijn nieuwste processoren aan. De eerste stap, in 2006, was een tick: de bestaande architectuur werd overgezet naar een nieuw procédé, toen 65mm. Het jaar nadien blijft het procédé behouden en verbetert Intel de architectuur. Hierdoor is het werk netjes gescheiden en vermijdt Intel de typische problemen van processorfabrikanten. Andere fabrikanten updaten tegelijk hun architectuur en hun proces, waardoor het niet altijd duidelijk is waar een bug zit. Dit leidde o.a. tot enorme vertragingen bij de introductie van de TI TMS320C62 DSPs.

Wanneer Intel een tick doet, dan krimpt het procédé met ongeveer een factor van √2, dus per oppervlak verdubbelen ze elke twee jaar exact het aantal transistoren. Self-fulfilling prophecy!

FinFET vergroot het contactoppervlak van gates.
FinFET is één manier om het contactoppervlak van gates te vergroten bij het verkleinen van het productieproces.

De productie van kleinere componenten heeft uiteraard uitdagingen. Zo verkleint het contactoppervlak van de gates van de transistor, waardoor er minder electronen kunnen passeren. Om dat te omzeilen, worden de gates in processen vanaf 25-20nm over een rechtopstaande “vin” gedrapeerd, zodat het contactoppervlak terug vergroot. Dit soort technieken zijn knappe workarounds, maar fysiek is er een harde limiet op hoe klein we kunnen gaan. En we kunnen die eenvoudig uitrekenen.

De meest recente Broadwell-processoren van Intel zitten op een proces van 14nm. Grafeen, een vel koolstofmoleculen van exact één atoom dik, is 0,345 nm dik (en silicium is een groter atoom dan koolstof). Zelfs als we aannemen dat Intel er in slaagt om de twee jaar te krimpen met √2, dan is over 10 ticks het proces kleiner dan één atoom. We kunnen gerust stellen dat het einde van een tijdperk in zicht is.

In de volgende posts komen andere aspecten van Moore’s Law aan bod: hitte, productiekosten en meer. Heb jij van iets gehoord dat silicium kan vervangen? Of weet jij hoe processoren kunnen evolueren na de wet van Moore? Laat het hieronder zeker weten!

The past of the computer

Guess which OS this is!
A bit older than 2005… Which computer is this?

In this first post in the series about the future of the computer, let’s first look back. I want to show how short-sighted we are when we look forward. Looking back, we see obvious trends like smartphones and cloud computing. But we can’t just guess those by extrapolating our knowledge of the present towards the future: it doesn’t work for the stock market and it doesn’t work for technology.

Suppose we looked forward 10 years ago. The trends back then were: faster PCs and faster Internet. Concretely:

  • The processor war was about to start again. AMD launched the first 64 bit x86 processor in 2003: the K8 architecture, sold as the Opteron and the Athlon64. After that, they were first again with dual core server processors. Intel kept itself busy mainly with lawsuits. But in 2006, the giant awoke. They announced the Core architecture and started the incredibly successful tick-tock development.
  • Belgacom increased its ADSL speeds to nearly 5mbit/s. They had about a million customers. Telenet was coming up strong and owned around 25% of the residential market with a customer base of around 600000.
  • Mobile computing was very limited. Psion had opened Symbian to a consortium of GSM manufacturers like Nokia and Ericsson. Windows Mobile was strong in the US and the BlackBerry slowly started its victory march. It was two years before the iPhone was announced.

In 2005, it didn’t look like the smartphone had a good future. Mail worked okay: it’s what made the BlackBerry popular. But browsing wasn’t very enjoyable. Until 2004, Windows Mobile only supported a QVGA resolution (240 x 320). The state of apps was just as miserable. Even Apple didn’t have an app store in iOS 1.0. If you wanted to install an app, you had to google it, download it and jailbreak your iPhone.

The future, it seemed, belonged to the laptop. Indeed, in 2007 Intel considered mobile processors powerful enough to base a new type of small laptops around them: the netbooks. These had Wi-Fi and sometimes 3G as connectivity. In 2005, nobody saw it coming that mobile computing would be thoroughly revolutionised by smartphones and apps. And then I haven’t even mentioned tablets.

Today, it looks obvious that the future belongs to the smartphones and their apps. But that doesn’t mean that’s what the future will look for. What it means is that we have gotten used to smartphones and apps. Just like Henry Ford’s “faster horses”, we mostly expect more of the same, only better. Chances are slim that that’s the only thing we will be getting. That’s why I’m looking at a few trends that may be worrying or controversial.

Will the future look exactly as I say it will? Who knows. But I expect to recognise a few elements.

Which trends do you see under the surface at this moment? Will they determine the future of the computer? Let me know in the comments below!

Het verleden van de computer

Raad welk OS dit is!
Wel wat ouder dan 2005… Welke computer is dit?

Als eerste post in deze reeks over de toekomst van de computer, kijken we eerst achteruit. Ik wil tonen dat we kortzichtig zijn wanneer we vooruit kijken. Als we terugkijken, dan zien we natuurlijk wel tendenzen, zoals smartphones en cloud computing. Maar we kunnen die niet gewoon extrapoleren uit de kennis van het moment naar de toekomst toe: dat werkt niet voor aandelen, maar ook niet voor technologie.

Stel dat we 10 jaar geleden hadden vooruit gekeken. De trends waren toen: krachtigere PC’s en sneller Internet. Concreet:

  • De processor-oorlog ging net terug losbarsten. AMD bracht in 2003 als eerste een 64-bit x86 processor op de markt: de K8-architectuur, verkocht als de Opteron en de Athlon 64. Daarna waren ze eerst met dual core server processoren. Intel was vooral bezig met rechtszaken, maar in 2006 werd de reus wakker. Ze kondigden de Core architectuur aan en startten de waanzinnig succesvolle tick-tock ontwikkeling.
  • Belgacom verhoogde de ADSL snelheden naar bijna 5mbit/s. Ze hadden intussen al een miljoen klanten. Telenet was sterk aan het opkomen en had 25% van de residentiële markt, met ongeveer 600000 klanten.
  • Mobiel computeren was heel beperkt. Psion had Symbian geopend naar een consortium van GSM-fabrikanten, zoals Nokia en Ericsson. Windows Mobile stond sterk in de VS en de BlackBerry begon daar stilaan aan zijn optocht. Op de iPhone was het nog twee jaar wachten.

Als we in 2005 hadden gekeken naar de toekomst, dan leek de smartphone geen goede optie. Mail werkte enigszins: mail heeft de BlackBerry populair gemaakt. Maar browsen was niet bepaald prettig: Windows Mobile ondersteunde tot 2004 enkel QVGA (240 x 320). Met apps was het al even matig gesteld. Zelfs Apple bood geen app store in iOS 1.0. Voor extra apps moest je googlen, downloaden en je iPhone eerst kraken.

De toekomst was dus aan de laptop. Inderdaad, in 2007 vond Intel dat de mobiele processoren krachtig genoeg waren om een nieuwe klasse van kleine laptops uit te vinden: netbooks. Deze kwamen met Wi-Fi en soms met 3G als connectiviteit. Niemand zag in 2005 aankomen dat mobiel computeren helemaal zou revolutioneren met smartphones (en later tablets) en apps. En dan had ik het nog niet over de tablet.

Vandaag lijkt het logisch dat de toekomst is aan de smartphones en de apps. Maar dat betekent niet dat de toekomst zo zal zijn. Het betekent vooral dat we nu vertrouwd zijn geraakt aan smartphones en apps. Net zoals Henry Ford’s “snellere paarden” verwachten we nu vooral meer van het zelfde maar beter. De kans is klein dat we alleen dat zullen krijgen. Daarom kijk ik naar een paar tendenzen die soms zorgwekkend, soms controversieel zijn.

Zal de toekomst zo zijn zoals ik zeg? Wie weet. Maar elementen er van zal je zeker terugvinden.

Welke trends en tendenzen denk jij dat nu onder het oppervlak zitten en de toekomst van de computer zullen bepalen? Laat het me weten in de commentaren hier onder!

The future of the computer

Liever Nederlands?

In 10 or 20 years, computers will be very different from what they are now. Possibly their shape, too, but it’s the underlying technologies that faces a number of revolutions. And those will be as fundamental as the rise of home computers, PCs, Internet, cloud computing, smartphones, and so on. This post starts a series about the future of the computer, seen from a technological point of view.

Every so often, we can read in the media how differently we will work with our computers in the future. From self driving suitcases with speech recognition to strapping a smartphone to your face for virtual reality, the user interface guarantees a never ending feed of hilarious “news”. Let’s dig under this theatrical surface and look at what happens there, in the beating heart of what a computer is and how it gets us the information we asked for.

I see three areas in which computers will change fundamentally:

  • “Free compute” and the end of Moore’s law. We have grown so used to the exponential growth of computers that we have started to assume this is normal. On the one hand, Moore will continue to have an impact for a good while to come: not everything we use now is built on the latest process. On the other hand, we are reaching the limits of what is physically possible.
  • Internet of Things. As the slogan says: the digitalisation of the world has only just begun. Ideas are partially digitised. What does the world look like if we digitise the material side?
  • Distributed applications. Some of our applications are currently decentralised, mostly to make them more resilient against disasters. Blockchain technology allows completely distributed applications that don’t need central management.

In the coming months, I will expand into each of these three areas on this blog.

De toekomst van de computer

Over 10-20 jaar zien computers er helemaal anders uit. Fysiek misschien ook, maar de onderliggende technologie staat voor een aantal ingrijpende revoluties. En die zullen zeker zo diepgaand zijn als de opkomst van home computers, PC’s, Internet, cloud computing, smartphones en zo verder. Deze post begint een reeks over de toekomst van de computer, gezien van uit een technologisch standpunt.

De media komt af en toe met een artikel over hoe anders we zullen werken met computers in de toekomst. Van zelfsturende valiezen op spraakherkenning tot het voorbinden van een GSM voor virtuele realiteit, de user interface staat altijd garant voor hilarische berichtgeving. Laat ons even onder dit theatrale oppervlak graven en kijken wat er daar gebeurt, in het kloppende hart van wat een computer is en hoe hij ons de informatie bezorgt die we nodig hebben.

Ik zie drie vlakken waarop computers ingrijpend zullen veranderen:

  • “Gratis rekenkracht” en het einde van de wet van Moore. We zijn zo gewoon geraakt aan een exponentiële groei van de computers, dat we er stilaan van uitgaan dat dat normaal is. Enerzijds zal Moore nog wel een tijdje impact blijven hebben: niet alles wat we nu gebruiken is al op het meest recente proces. Anderzijds komen we aan de grenzen van wat fysiek mogelijk is.
  • Internet of Things. Zoals de slogan dan luidt: de digitalisering van de wereld is nog maar net begonnen. De ideeën van mensen zijn al gedeeltelijk gedigitaliseerd. Hoe ziet de wereld er uit als we de fysieke kant ook digitaliseren?
  • Gedistribueerde toepassingen. Momenteel zijn een deel van onze toepassingen gedecentraliseerd, vooral omdat ze dan resistenter zijn tegen rampscenario’s. Blockchain technologie staat toe een toepassing compleet te distribueren, waardoor er ook geen centrale beheerder meer nodig is.

In de komende maanden werk ik deze drie punten verder uit op deze blog.

Richting in startups: de regels van het spel

We hadden het al over regels in de reeks over vertrouwen. Spelregels bepalen ook de richting waarin je werkt. In startups moet je ze dus zo maken dat ze je leiden waar je naartoe wilt.

Neem het voorbeeld van Pixar, waar ik al eerder over schreef. Voor Pixar zijn ideeën en creativiteit belangrijk. Dat betekent niet dat ze op zoek gaan naar supergenieën die in een ruk de nieuwste Toy Story neerpennen. Die persoon bestaat niet, uiteraard. Dus hebben ze hun organisatie zo gebouwd dat ideeën en creativiteit kunnen groeien.

Elk script begint als een saai, langdradig verhaal… met een lichtpuntje ergens er in. Hoe krijg je dat er uit zonder ongelukken? Welke ongelukken kunnen er eigenlijk gebeuren?

In de creatieve sector lijkt me het ego van de schrijver één van de grote risico’s. Je wilt hem bijsturen zonder hem af te kraken. Pixar snapt dat en gebruikt daarvoor een soort Raad van Wijzen: de Braintrust. Daarin kan je een script bespreken met een aantal regels:

  • Het gaat over ideeën. Niet over de mensen die aan die ideeën werken.
  • Braintrust geeft advies. Doe ermee wat je wilt.
  • De mensen in Braintrust zijn mensen waar je veel respect voor hebt. Ze hebben snel veel ideeën en ze helpen jou op een betere manier te denken.

Braintrust werkt als “mechanisme” in een organisatie. Het geeft richting. Waarom? Braintrust stimuleert: je krijgt zo hulp, dat je er naar uitkijkt. Braintrust geeft wederzijds vertrouwen: zij zien jou bezig maar toch mag jij beslissen. En Braintrust stuurt al door gewoon te bestaan. Omdat je je ideeën kan bespreken, staan ze vanzelf centraal binnen Pixar.

Dit is een post in de reeks over richting zoeken in je organisatie. Ik kan jou begeleiden in het verduidelijken van je richting zodat je mensen onafhankelijk kunnen werken.

Richting in startups: transparantie

We hadden het al over transparantie in de context van vertrouwen binnen startups. Transparantie is ook belangrijk om richting te geven aan je bedrijf. Maar daarom moet je niet alle details geven: transparantie betekent heel wat meer dan dat.

Stel, je hebt een co-founder (of 2-3). Natuurlijk heb je soms een andere mening over bepaalde dingen. Hoe open ben je daar over?

Slide1Ik heb al veel groepen gezien waar de meningsverschillen niet mee aan de discussietafel gaan zitten. “Hij luistert toch nooit naar wat ik zeg”, is dan het excuus, of erger: “Beter even de vrede in het midden houden.” Dat werkt soms in kleine teams. Eens je startup begint te groeien, is het desastreus.

Wanneer je, na de discussie, terug in je eigen team komt, dan zit je daar met al je frustraties. Je teamleden merken dat. En ze komen toch naar boven. Omdat je niet in een vacuüm werkt, merkt je team wat er aan de hand is elke keer als je in contact komt met een team waarmee je een meningsverschil hebt.

In het ergste geval negeer je (voor een deel) de beslissingen van je vergadering en je gaat je eigen weg. In dat geval lijkt het voor je werknemers alsof het management rondzwalpt. Ik heb dit meegemaakt: het is niet mooi. Niemand weet nog waar naartoe, want als ze naar jou luisteren is het voor je collega-teamleader niet goed. En omgekeerd. Het gevolg was dat alle werknemers in hun schulp kropen. Initiatief? Ben je gek? Da’s toch altijd ruzie!

Daarom moet je zelf persoonlijk ook transparant zijn. Je mag het niet eens zijn met je collega’s wanneer je beslist welke richting de organisatie uit moet. Graag zelfs! Maak er maar eens een goeie ruzie over, want er staat veel op het spel!

Maar hou de ruzie binnenskamers. Het is een werkvergadering. Na de vergadering is de beslissing gemaakt en voer je die uit. Je team mag gerust weten dat er bikkelhard onderhandeld is en dat je het met sommige dingen niet eens was. Maar je kan niet op alle punten gelijk krijgen. Beslist is beslist. En die richting gaan we daarna uit.

Het boek The Five Dysfunctions of a Team geeft een goed overzicht van het beslissingsproces in team. Het toont de nood om transparant te zijn naar je collega’s in het team en maakt een sterke case tegen consensus.

Dit is een post in de reeks over richting zoeken in je organisatie. Ik kan jou begeleiden in het verduidelijken van je richting zodat je mensen onafhankelijk kunnen werken.

Richting in startups: visie en waarden

Mission statements zijn mee van de belangrijkste bronnen van hilariteit binnen organisaties. De site van Dilbert had als eerste een mission statement generator. Sinds die werd verwijderd, vind je er verscheidene online, zowel serieus als parodieën. Maar toch blijven mensen sleutelen aan mission statements. Waarom? Vergelijk de volgende twee scenario’s als overste van een legereenheid:

  • Je vertelt je mensen niets en je probeert een heuvel te veroveren. Dan kom je zelf om het leven. Wat doen je mannen?
  • Je vertelt je mensen: “Ons doel is van vanavond boven op die heuvel te staan.” Je komt zelf om het leven. Wat doen je mannen?

Het is direct duidelijk dat goeie instructies helpen! Let op, het moeten dan wel goeie instructies zijn en niet “something with leveraging our platforms“. Daarom dat je beter nu, samen met je hele team, er over nadenkt, voor de pointy haired bosses het voor jou komen doen. Er zijn twee aspecten: visie en waarden. De visie is het mission statement (het speelveld), de waarden is wat wel en niet kan (de spelregels).

Mission statementJe visie is wat je wil bereiken. Bijvoorbeeld, Google wil “to organize the world‘s information and make it universally accessible and useful”. En bij Apple willen ze “(to) bring the best personal computing experience (…)”. Erg duidelijk!

Je visie heeft daarom meestal te maken met jouw idee. Wat ga je maken? Waarom ga je dat maken? Hoe zal je je klanten helpen?

De waarden zijn beperkingen en middelen waarmee je dat wil bereiken. Bij Google vind je dingen als: beter één ding echt goed doen, of: democratie op het web wérkt! Bij Apple vind je niet direct een lijst van waarden of ideeën, maar op de sitemap vind je direct referenties naar diversiteit en duurzaamheid.

Als de visie is wat je wil doen, dan zijn de waarden hoe je dat wil doen. Wat is voor jou belangrijk? Wat kan echt niet? Je wil de meest gerespecteerde webdesigner zijn. Ook als dat betekent dat je niet luistert naar wat je klant echt wil? In het geval van Google vraag ik mezelf af: democratie, ja, maar wat met de privacy?

Wanneer je visie en waarden duidelijk zijn, dan kunnen je medewerkers gemakkelijker beslissingen nemen. Brengt het ons een stap dichter bij onze visie? Doen! Is er een conflict met een van onze waarden? Niet doen! Zo kan jij je bezig houden met werken, in plaats van continu je mensen bij te moeten sturen.

Dit is een post in de reeks over richting zoeken in je organisatie. Ik kan jou begeleiden in het verduidelijken van je richting zodat je mensen onafhankelijk kunnen werken.